Hopp til innhold

Bandaríkin

Bandaríkin eru eina eftirlifandi stórveldi heims. Landið er það fjórða stærsta í heimi og þar er fjölbreytt loftslag, landslag, dýralíf og plöntulíf.

Síðast uppfært 23.04.2015

Landafræði og náttúra

Bandaríkin eru fjórða stærsta land heims. Landslagið er fjölbreytt, með sléttur frá Atlantshafinu að skógi vöxnum fjöllum í austri. Mississippi-Missouri áin, fjórða stærsta á heims, rennur í gegnum Bandaríkin út í Mexíkóflóa. Í vestri eru stórar sléttur allt að Klettafjöllum. Fyrir vestan fjöllin eru eyðimerkur og Miklagljúfur. Sierra Nevada-fjöll eru við Kyrrahafsströndina, samhliða Klettafjöllum. Hæsta fjall landsins, McKinley-fjall í Alaska, er 6194 metra yfir sjávarmáli. Í stærstum hluta Bandaríkjanna er temprað loftslag, en á Havaí og Flórída er hitabeltisloftslag og heimsskautaloftslag í Alaska. Gríðarlega mikill koltvísýringsúrgangur (CO2) er stórt umhverfisvandamál. Notkun áburðar og skordýraeiturs mengar grunnvatnið og skortur á drykkjarvatni á sumum svæðum útheimtir reglur um neyslu vatns.

1973
2002

Stækkun borgarinnar Miami ógnar vatnasvæðunum Everglades. Lesa meira

Earth Earth Earth Ecoprint

3.8 plánetunni Jörð

Ef allt mannkyn myndi neyta til jafns eins og gerist að meðaltali í Bandaríkin, þá þyrftum við 3.8 eintök af plánetunni Jörð.
Sjá mælistikuna fyrir vistfræðileg áhrif.

Saga

Með fornleifagreftri hafa fundist spor eftir víkinga þar sem nú eru Bandaríkin, en svæðið varð ekki nýlenda Evrópubúa fyrr en 1500 e. Kr. Árið 1776 slitu 13 nýlendur við Atlantshafsströndina sig lausar frá Bretlandi og mynduðu Bandaríkin. Landið stækkaði smám saman og árið 1853 fengu Bandaríkin þau landsvæði sem þau búa yfir í dag. Ríkin tvö Alaska og Havaí voru tekin inn árið 1959. Árið 1861 braust út borgarastyrjöld á milli Norður- og Suðurríkjanna. Suðurríkin gáfust upp árið 1865, sem leiddi til afnáms þrælahalds. Borgarastyrjöldin var mikilvæg í tilliti til herkænsku- og vopnaþróunar og fyrri heimsstyrjöldin styrkti orðspor Bandaríkjanna sem hernaðarveldis. Bandaríkin komu vel út úr seinni heimsstyrjöldinni og urðu fyrsta fastaríki öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Eftir fall Sovétríkjanna, á tíunda áratugnum, er landið eina stórveldi heims. Árið 2001 urðu Bandaríkin fyrir hryðjuverkaárás og hafa eftir það verið í fararbroddi í herferð gegn hryðjuverkum.

Samfélag og stjórnmál

Bandaríkin eru sambandslýðveldi og samanstanda af 50 ríkjum. Alríkisstjórnvöldin hafa yfirumsjón með utanríkismálum, varnarmálum, borgaralegum réttindum, sköttum, póstþjónustu, seðlabankanum og milliríkjaviðskiptum. Ríkin sjá aðallega um almenna löggjöf. Stjórnarskráin frá 1787 er enn í gildi, með nokkrum breytingum þó. Í Bandaríkjunum er fjölflokkakerfi, þar sem demókratar og repúblikanar eru ráðandi. Í bandaríska þinginu eru tvær deildir; fulltrúadeildin og öldungadeildin. Forsetinn er bæði forsætisráðherra og æðsti yfirmaður hersins, hann getur beitt neitunarvaldi á löggjöf frá þinginu. Dómskerfi landsins er flókið, þar sem hvert hinna 50 ríkja hefur sitt réttarkerfi. Bandaríska þjóðin er mjög fjölbreytt, þar býr mikið af innflytjendum. Hlutfall íbúa af evrópskum uppruna fer minnkandi, en latneski hluti íbúanna eykst stöðugt.

Hagkerfi og viðskipti

Bandaríkin eru leiðandi efnahagsstórveldi í heiminum. Hið fría markaðshagkerfi hefur einkennt efnahag landsins. Lögð er áhersla á einkavæðingu með takmarkaðri aðkomu stjórnvalda. Vegna fjölbreytileika í legu, náttúruauðlindum, loftslagi, samgöngum og samskiptum hafa Bandaríkin fjölbreytta viðskiptasamsetningu með miklum mun á milli ríkja. Þjónustugreinar standa undir stærstum hluta vergrar landsframleiðslu, þar á eftir kemur iðnaður, námuvinnsla og byggingarvinna. Landið er mjög framarlega í rannsóknum og þróun. Utanríkisviðskipti eru mjög mikilvæg fyrir Bandaríkin og undanfarin ár hefur þungamiðja viðskiptanna færst frá Evrópu til Asíu. Bandaríkin hafa verið í framlínunni við stofnun fríverslunarsamtaka eins og WTO og NAFTA. Vegna langra vegalengda á milli staða er í landinu vel þróað samgöngukerfi, í lofti, láði og legi. Fjármálakreppan árið 2008 hafði mikil áhrif á Bandaríkin. Atvinnuleysi jókst töluvert og ríkið hefur þurft að finna leiðir til þess að halda jafnvægi í efnahagsmálum.  Þó ástandið fari batnandi bíða Bandaríkjanna ýmsar áskoranir.

 

 

Samantekt

USAs flagg

Höfuðborg:

Washington

Þjóðernishópar:

Hvítir 82%, svartir 13%, asíubúar 4%,indíánar og innfæddir Alaskabúar 1%

Tungumál:

Enska, spænska, önnur evrópsk tungumál og pólýneska

Trúarbrögð:

Mótmælendur 52%, kaþólikkar 24%, mormónar 2%, gyðingar 1%, múslímar 1% aðrir/óskilgreint 20% (2002)

Population:

325 127 634

Government:

Þingbundið sambandslýðveldi

BNI per citizen:

55 837 PPP$

Gervihnattamyndir

Everglades

Las Vegas

Mt. Saint Helens

Aðild/þátttaka

Other country profiles

Stríð og átök

Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi © 2017