Júgóslavía var upprunalega stofnuð í kjölfar fyrri heimsstyrjaldar. Landsvæði hennar samanstóð m.aþ af löndum sem höfðu tilheyrt Austurríki - Ungverjalandi og Ósmanaveldi en það samanstóð líka af Serbíu, sem var einn sigurvegara frá fyrri heimsstyrjöld. Útkoman varð ríki með fjölbreyttustu samsetningu fólks í allri Evrópu, þar sem enginn einn þjóðfélagshópur var í hreinum meirihluta. Á meðan á seinni heimsstyrjöldinni stóð var Júgóslavía uppleyst og innlimuð af öxulveldunumlandinu, en var sameinað aftur eftir stríð. Josip Broz Tito var lykilmaður í endurreisn Júgóslavíu. Eftir stríð hét það Sambandslýðveldið Júgóslavía og var landið skipulagt að fyrirmynd Sovétríkjanna. Júgóslavía varð sambandslýðveldi með sex sambandsríkjum og tveimur sjálfsstjórnarsvæðum Kósóvó og Vojvodina. Serbum hafði lengi verið hyglað á kostnað Albana, Makedóna, Ungverja og bosnískra múslíma. Tito dó árið 1980 og hófust þá efnahagserfiðleikar í Júgóslavíu. Serbískt stjórnmálaumhverfi varð á sama tíma þjóðernissinnaðara á meðan aðskilnaðarhópar náðu fótfestu á öðrum svæðum. Serbar reyndu að koma í veg fyrir að lýðveldið leystist upp, á sama tíma og unnið var að sjálfstæði annarra svæða, meðal annars Króatíu og Slóveníu.
Júgóslavía leysist upp
Slobodan Milosevic var kjörinn forseti árið 1989 og varð talsmaður serbneskrar þjóðernishyggju. Hann greip inn í aðstæður í bæði Króatíu og Slóveníu, en tókst ekki að hindra að ríkin yrðu viðurkennd sem sjálfstæð ríki af alþjóðasamfélaginu árið 1992. Í Bosníu-Hersegóvínu dóu um 200.000 manns í borgarastyrjöldinni á árunum 1992 til 1995 áður en landið hlaut sjálfstæði. Makedónía var eina ríkið sem hlaut sjálfstæði án mannskaða. Í Kosovo hafði albanski meirihlutinn barist fyrir réttindum sínum í mörg ár áður en Júgóslavía fór að liðast í sundur í lok níunda áratugarins. Fyrst börðust Albanar fyrir lýðveldi í Kósóvó. Þegar Milosevic herti tökin og setti á strangari hömlur og veitti Kósóvó minni sjálfsstjórn, brugðust Albanar við með því að grípa til vopna. Albanski skæruliðahópurinn UCK var stofnaður og barðist fyrir sjálfstæði Kósóvó. Átökin á milli serbneskra stjórnenda og UCK-skæruliðahreyfingarinnar mögnuðust eftir að skæruliðarnir sprengdu í loft upp fjölda flóttamannabúða með serbneska flóttamenn árið 1996. Serbneskar hersveitir voru sendar inn í Kósóvó árið 1998, við það mögnuðust átökin. Serbneskir hermenn börðust gegn UCK-skæruliðum en hrelltu einnig Kósóvó-Albana. Að auki voru herskáir serbneskir hópar og serbnesk lögregla send á svæðið, þeir stóðu að baki umfangsmiklum árásum og fjöldamorðum á íbúum svæðisins.
NATÓ og ÖSE
Bæði NATÓ og Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu (ÖSE) reyndu að stöðva serbneska herinn. ÖSE sendi eftirlitssveitir inn til að fylgjast með ástandinu og NATO hótaði ítrekað að blanda sér í átökin þar sem Serbar drógu sig ekki út úr Kósóvó. NATÓ stóð við hótanirnar í mars árið 1999 og varpaði sprengjum á bæði bækistöðvar hermanna og svæði óbreyttra borgara í Serbíu. Serbar börðust ekki gegn útlendu innrásarliðunum heldur fóru í stríðsrekstur gegn Kósóvó-Albönum. 10.000 Kósóvó-Albanar létu lífið og yfir milljón var drepin á flótta um vor og fyrrihluta sumars 1999. Í júní undirrituðu Serbar samkomulag um að draga sig út og NATÓ hætti sprengjuárásum sínum. Það markaði opinberlega endalok stríðsins. Margir flóttamenn sneru til síns heima og SÞ tóku við stjórnun svæðisins. Á sama tíma var friðargæslulið leitt af NATÓ, svokallað KFOR-lið, sent til Kósóvó til að koma á stöðugleika.
Framtíð Kósóvó óviss
Svæðinu var stjórnað af SÞ um tíma og voru þar gífurleg stjórnmála- og öryggisvandamál. Serbneskur minnihluti svæðisins (einungis 10 prósent íbúanna) varð fyrir stöðugum árásum og er ofbeldi hluti af þeirra daglega lífi. SÞ hafa ætíð haldið því fram að Kósóvó eigi áfram að vera hluti af Serbíu, en ekki hljóta sjálfstæði. Þetta byggist m.a. á ótta við hvaða afleiðingar sjálfstæði Kósóvó myndi hafa fyrir albanska minnihlutann í nágrannalöndunum, sérstaklega í Makedóníu. UCK var þessu algerlega ósammála og hélt áfram baráttu sinni fyrir sjálfstæði Kósóvó. Það voru einnig öfl innan UCK sem berjast fyrir Stór-Albaníu, en vildu sameina Albana í Kósóvó, Makedóníu og Albaníu. Almennt séð eru Kósóvó-Albanar í Kósóvó hlynntir sjálfstæði en serbneski minnihlutinn hótaði að grípa til vopna hljóti svæðið sjálfstæði.
Finnar leika lykilhlutverk í friðarviðræðum
Finninn Martti Athisaari var skipaður í það verkefni af framkvæmdastjóra SÞ að koma með drög að nýrri stjórnarskrá fyrir Kósovó. Í drögunum lagði Athisaari til ákveðið sjálfstæði frá Serbíu. Deiluaðilar litu á tillögur hans sem leið að algeru sjálfstæði og neitaði Serbía að samþykkja þær. Athisaari stakk þá upp á að svæðið fengi sinn eigin fána, aðild að alþjóðastofnunum eins og SÞ og yfirráð yfir eigin landamærum. Málið hefur enn ekki verið formlega tekið fyrir í öryggisráði SÞ. Ástæðan er sú að Rússland hefur lýst því yfir að það muni beita neitunarvaldi gegn tillögunni og vill að farið verði í samningaviðræður við Serbíu til að finna lausn sem allir geta verið sammála um.
Kosóvo lýsir yfir sjálfstæði 2008
Kósóvó lýsti yfir sjálfstæði 17. febrúar 2008. Aðskilnaður leiddi strax til uppþota í norðurhluta Kósóvó (þar sem meirihluti Serba búa) og í Belgrad. Serbar mótmæltu aðskilnaðinum og sögðu það vera í bága við alþjóðalög. Sum lönd viðurkenndu sjálfstæðið strax (m.a. Frakkland, Bretland, Bandaríkin og Noregur) en Serbía og þeirra gamli stuðningsmaður, Rússland, neita enn að viðurkenna Kósóvó sem sjálfstætt ríki. Mörg af þeim löndum sem ekki viðurkenna aðskilnaðinn eru lönd sem glíma við aðskilnaðarsinna innan sinna eigin landamæra. Þar sem Rússland hefur neitunarvald í Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna mun Kósóvó líklega eiga erfitt með að fá inngöngu í SÞ sem meðlimur, jafnvel þó yfir 100 aðildarríki SÞ viðurkenna nú fullveldi Kósóvó haustið 2012.
Samræður og friðsælla samband
Árið 2011 hófust fyrstu viðræður Serbíu og Kósóvó eftir að átökin hófust. Viðræðunum var stýrt af Evrópusambandinu (ESB) og var komið að samkomulagi um landamærabreytingar.
Samræðurnar héldu áfram árið 2013, og aðilar komust að samkomulagi um að serbneska meirihlutanum í norðurhluta Kosovo yrði tryggð mikil sjálfstjórn, á sama tíma sem báðir aðilar samþykktu að hindra ekki hvor annan í að sækja um aðild að Evrópusambandinu. NATÓ, sem enn heldur úti KFOR-sveit í Kosovo, hefur stutt þessar samræður frá 2013.
2021-2023: Ný spenna
Á undanförnum árum hefur mótast aukin spenna í sambandi Kósóvó og Serbíu. Óleyst mál sem tengjast Serbneskum íbúum í norður-Kosovo eru uppspretta spennunnar.
Ný átök hófust í september 2021, þegar yfirvöld í Kosovo breyttu skráningarreglum fyrir serbneska bíla. Skráningarnúmer frá Serbíu þurftu nú að vera skráð í Kosovo, sem Serbar í Kósóvó skynjuðu sem kröfu um að viðurkenna Kosovo sem sjálfstætt ríki.
Þetta markaði upphaf nýs og enn stækkandi átaka í Kosovo, en átaka sem eiga skýrar rætur í stríðinu 1999.
Óeirðir og ofbeldi
Kósóvóserbar sýndu andstöðu sína við yfirvöldin í Kosovo með því að loka vegum og skiptast á skotum við lögregluna. Í nóvember 2022 sögðu Kósóvóserbneskir opinberir starfsmenn í norðri upp störfum í mótmælaskyni. Í reynd héldu þeir áfram störfum sínum á sömu skrifstofum, en skiluðu skýrslum til serbneskra yfirvalda í stað yfirvalda í Kósóvó.
Ágreiningurinn magnaðist upp enn frekar í maí 2023, þegar margir þessara embættismanna ferðuðust til Serbíu í opinberum erindum. Yfirvöld í Kósóvó nýttu þá tækifærið til að taka yfir skrifstofur þeirra með valdi á meðan þeir voru fjarverandi og settu nýkjörna Kósóvóalbanska borgarstjóra í sömu embætti.
Þetta endaði allt í ofbeldisfullum óeirðum fyrir utan skrifstofurnar, þar sem reiðir mótmælendur Kósóvóserba köstuðu steinum og sprengjum, á meðan þeir stóðu andspænis vopnuðum lögregluliðum Kósóvó og KFOR-sveitum NATO. Yfir 50 Kósóvóserbar og um 30 KFOR-hermenn slösuðust.
Alþjóðleg viðbrögð
Bæði Bandaríkin og ESB, sem hafa verið nánustu bandamenn Kósóvó síðan 1999, gagnrýndu harkalega hvernig yfirvöld í Kósóvó höfðu tekist á við stöðuna. Bandaríkin svöruðu með því að leggja viðskiptaþvinganir á Kósóva og fresta aðgerðum sínum í að tryggja að Kósóvó yrði aðili að alþjóðasamtökum. Tilraunir ESB til að blása nýju lífi í friðarsamkomulagið frá 2013 hafa einnig staðnað í kjölfar nýlegra atburða í átökunum.
Hlutverk SÞ í átökunum
Öryggisráð Sameinuðu þjóðanna ákvað árið 1999 að senda friðargæslulið til Kosovo, UNMIK. Verkefni þess er enn að tryggja fólkinu í Kosovo friðsælt og eðlilegt líf og stuðla að stöðugleika í svæðinu. UNMIK vinnur með ÖSE og ESB.Í október 2008 ákvað Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna að Alþjóðadómstóllinn (ICJ) í Haag skyldi meta hvort sjálfstæðisyfirlýsing Kosovo 17. febrúar 2008 væri í samræmi við alþjóðalög. Málsmeðferðin hófst 1. desember 2009 og í júlí 2010 komst dómstóllinn að þeirri niðurstöðu að sjálfstæðisyfirlýsing Kosovo bryti ekki í bága við alþjóðalög.