Botsvana

Síðast uppfært: 06.12.2027

Botsvana er stöðugasta lýðræðisríki Afríku. Landið líður þó fyrir að fjölmargir íbúar landsins eru eyðnismitaðir.

Fáni

Efnisyfirlit

Helstu tölur og staðreyndir

Höfuðborg:	Gaborone
Þjóðernishópar:	Setswana 79%, Kalanga 11%, Basarwa 3%, aðrir 7%
Tungumál:	Setswana 77,3%, sekalanga 7,4%, shekgalagadi 3,4%, enska, sem er opinbert tungumál, 2,8%, zezuru/shona 2%, sesarwa 1,7%, sembukushu 1,6%, ndebele 1%, önnur tungumál 2,8% (2011)
Trúarbrögð:	Kristnir 79,1%, badimo 4,1%, önnur trúarbrögð 1,7%, engin trúarbrögð 15,2% (2011)
Íbúafjöldi:	2.562.122 (2025)
Stjórnarform:	Lýðræði
Landsvæði:	581 730 km2
Verg landsframleiðsla á hvern íbúa:	18 323 PPP$
Þjóðhátíðardagur:	30. september
Gjaldmiðill:	Pula

Landafræði

Botsvana er landlukt ríki í suðurhluta Afríku. Landið samanstendur að mestu af hásléttu og Kalahari-eyðimörkin þekur um 70% landsins, sérstaklega mið- og suðvesturhlutann. Þrátt fyrir litla úrkomu hefur Botsvana mjög ríkt plöntu- og dýralíf, meðal annars vegna Okavango-óshólmasvæðisins, sem er eitt stærsta innlandsdelta heims. Vatnið úr ánni rennur ekki til sjávar, heldur gufar upp, sígur niður í jarðveginn eða er tekið upp af gróðri.

Loftslagið er hálfþurrt og heittemprað, með heitum vetrum og heitum sumrum. Helstu umhverfisvandamál landsins eru eyðimerkurmyndun og þurrkar. Eyðimerkurmyndun tengist meðal annars ofbeit á viðkvæmum svæðum og áhrifin aukast með hlýnun jarðar.

Saga

Fólk hefur búið á svæðinu sem nú er Botsvana í tugþúsundir ára. San-fólkið, sem er eitt elsta þjóðarbrot heims, bjó á svæðinu. Á 19. öld einkenndist svæðið af átökum milli ólíkra þjóðarhópa og auknum þrýstingi frá nýlendustefnu Evrópuríkja og innflytjendum. Árið 1876 bað konungur Botsvana Breta um vernd gegn hugsanlegu stríði við Búra í Transvaal í Suður-Afríku. Bretar höfðu lítinn áhuga á þeirri beiðni, en stofnuðu síðar breskt verndarsvæði til að tryggja eigin hagsmuni. Það svæði varð síðar Botsvana.

Botsvana varð sjálfstætt ríki árið 1966 og lýðræðislegt stjórnkerfi var tekið upp. Umskiptin frá verndarsvæði til sjálfstæðis fóru fram með skipulegum hætti, án mikils ofbeldis eða stórra pólitískra átaka. Seretse Khama varð fyrsti forseti landsins og er oft talinn landsfaðir Botsvana. Flokkur hans, Botswana Democratic Party, BDP, var lengi ráðandi afl í stjórnmálum landsins.

Vistfræðileg fótspor

1,3

jarðarkúlur Botsvana

Ef hver einasta manneskja á jörðinni ætti að hafa sömu neyslu og meðalmannfjöldi í Botsvana, þá þyrftum við 1,3 jarðar.

Vistfræðileg fótspor

Samfélag og stjórnmál

Botsvana er þingræðislegt lýðveldi þar sem forsetinn er bæði þjóðhöfðingi og yfirmaður ríkisstjórnar. Þjóðþingið velur forseta og setur lög. Forseti getur setið að hámarki tvö kjörtímabil. Botsvana hefur lengi verið talið eitt stöðugasta lýðræðisríki Afríku.

Botswana Democratic Party, BDP, hafði verið við völd frá sjálfstæði landsins árið 1966, en það breyttist í kosningunum árið 2024. Þá tapaði BDP meirihluta sínum og Umbrella for Democratic Change, UDC, vann kosningarnar. Duma Boko tók við embætti forseta og valdaskiptin fóru friðsamlega fram. Þetta þarf að koma inn í íslensku síðuna, því bæði íslenska og norska síðan eru úreltar hvað þetta varðar.

Botsvana hefur vel þróað kerfi í heilbrigðis- og menntamálum, meðal annars með skyldunámi og tiltölulega góðu aðgengi að læknum. Landið glímir þó enn við fátækt, atvinnuleysi og alvarleg áhrif HIV og alnæmis. Stjórnvöld hafa reynt að bregðast við með lyfjameðferð og upplýsingaherferðum. Árið 2022 fengu um 82% þeirra sem lifðu með HIV eða alnæmi meðferð með andretróveirulyfjum.

Það þarf líka að laga réttindakaflann miðað við nýrri stöðu. Norska síðan segir að samkynhneigð sé bönnuð og geti varðað fangelsi, en það er orðið úrelt. Hæstiréttur Botsvana staðfesti árið 2021 að lög sem refsivæddu samkynja kynferðissambönd væru stjórnarskrárbrot.

Botsvana varð aðili að Sameinuðu þjóðunum 17. október 1966 og er einnig aðili að sérstofnunum SÞ.

Lífskjör

110 / 192

HDI-lífskjör Botsvana

Botsvana er númer 110 af 192 löndum á lífskjaralista SÞ (HDI) yfir mannlega þróun.

HDI - Lífskjaralisti Sþ

Hagkerfi og viðskipti

Botsvana er meðaltekjuland og hefur upplifað mikinn hagvöxt frá sjálfstæði. Landið er einnig talið eitt af minna spilltu ríkjum á svæðinu. Hagkerfið byggir að stórum hluta á námuvinnslu, sérstaklega demöntum. Botsvana er eitt mikilvægasta demantaframleiðsluríki heims, sérstaklega þegar horft er til verðmætra gimsteinademanta. Demantar standa undir stórum hluta landsframleiðslu og útflutningstekna landsins.

Auk demanta eru kopar, gull, nikkel og soda unnin úr jörðu og seld til útlanda. Ferðaþjónusta skilar einnig miklum tekjum. Dýralíf landsins er helsta ástæðan fyrir komu ferðamanna og ljósmynda- og veiðisafarí eru vinsæl. Okavango-óshólmasvæðið er sérstaklega mikilvægur ferðamannastaður vegna fjölbreytts og þétts dýralífs.

Þótt námuvinnsla og ferðaþjónusta skili mestum tekjum vinna margir íbúar Botsvana enn við landbúnað. Hagkerfið er því bæði háð verðmætum náttúruauðlindum og viðkvæmum greinum eins og ferðaþjónustu og landbúnaði.

Tölfræði

Á þessari síðu er gildi fyrir landið Botsvana fyrir allar mælistikur (frá því ári sem síðast barst). Þú getur auðveldlega borið þessi gildi saman við gildi frá öðru ríki. Sjá vísir