Bretland

Síðast uppfært: 06.12.2027

Bretland er eitt af ríkustu löndum heims, og hefur gegnt mikilvægu hlutverki í alþjóðastjórnmálum allt frá seinni heimsstyrjöldinni.

Fáni

Efnisyfirlit

Helstu tölur og staðreyndir

Höfuðborg:	London
Þjóðernishópar:	Englendingar 84%, Skotar 8%, Walesverjar 5%, Norður-Írar 3%. Samtals skiptist íbúafjöldinn í eftirfarandi þjóðernishópa: hvítir 87,2%, fólk af afrískum eða karabískum uppruna 3%, fólk af indverskum uppruna 2,3%, fólk af pakistönskum uppruna 1,9%, aðrir 5,7% (2011)
Tungumál:	Enska, skoska, velska, gelíska, skosk gelíska og kornbreska (2012)
Trúarbrögð:	Kristnir 59,5%, múslimar 4,4%, hindúar 1,3%, önnur eða ótilgreind trúarbrögð 9,2%, engin trúarbrögð 25,7% (2011)
Stjórnarform:	Stjórnarskrárbundið konungsríki
Verg landsframleiðsla á hvern íbúa:	54 603 PPP$
Íbúafjöldi:	69.551.332 (2025)
Svæði:	243.610 km²
Gjaldmiðill:	Breskt pund

Landafræði

Formlegt heiti Bretlands er Sameinaða konungsríkið Stóra-Bretland og Norður-Írland. Landið samanstendur af Englandi, Wales, Norður-Írlandi og Skotlandi. Stór hluti Wales og Skotlands er hálendi með dölum, stöðuvötnum og þröngum fjörðum. England og Norður-Írland einkennast meira af sléttlendi og aflíðandi hæðum. Bretlandseyjar liggja á landgrunni Evrópu og grunnt hafið í kringum eyjarnar hefur lengi skapað góð fiskimið.

Loftslagið er temprað, með fjórum árstíðum og mikilli úrkomu allt árið. Golfstraumurinn hefur áhrif á hitastigið og gerir loftslagið mildara en ella. Suðausturhluti landsins er hlýjastur og þurrastur, en norðurhlutinn er kaldari og rakari.

Saga

Bretland á sér langa sögu innrása og landvinninga. Rómverjar, víkingar, Saxar og Normannar réðu yfir eða höfðu mikil áhrif á eyjarnar á mismunandi tímum. Áður bjuggu þar keltar og aðrir hópar. Um árið 1100 urðu England og Skotland að eigin konungsríkjum. Eftir margar styrjaldir sameinuðust þau í eitt konungsríki árið 1707. Wales hafði þá þegar orðið hluti af sambandinu við England árið 1536. Írland varð hluti af Bretlandi árið 1801, en var síðar skipt árið 1921. Þá fékk það sem nú er Írland sjálfstjórn, á meðan Norður-Írland varð áfram hluti af Bretlandi.

Á 18. og 19. öld byggði Bretland upp gríðarlegt heimsveldi sem náði þegar mest var yfir um fjórðung jarðarinnar. Bretland tók þátt í báðum heimsstyrjöldunum og eftir þær urðu margar fyrrum nýlendur þess sjálfstæð ríki. Bretland gekk í Evrópusambandið árið 1973, en yfirgaf sambandið árið 2020 eftir þjóðaratkvæðagreiðslu.

Vistfræðileg fótspor

2,1

jarðarkúlur Bretland

Ef hver einasta manneskja á jörðinni ætti að hafa sömu neyslu og meðalmannfjöldi í Bretland, þá þyrftum við 2,1 jarðar.

Vistfræðileg fótspor

Samfélag og stjórnmál

Bretland er konungsríki með þingræðislegu stjórnarfari. Breski þjóðhöfðinginn er formlega æðsti fulltrúi ríkisins, en raunverulegt framkvæmdavald er hjá forsætisráðherra og ríkisstjórn. Breski þjóðhöfðinginn er einnig þjóðhöfðingi í nokkrum fyrrum breskum nýlendum. Löggjafarvaldið er hjá þinginu, sem skiptist í neðri málstofu og efri málstofu. Íhaldflokkurinn og Verkamannaflokkurinn hafa lengi verið tveir stærstu stjórnmálaflokkar landsins.

Leiðtogi þess flokks sem hefur meirihluta í neðri málstofunni verður venjulega forsætisráðherra og myndar ríkisstjórn. Bretland hefur mikil áhrif á alþjóðavettvangi og á langa hefð fyrir nánu samstarfi við Bandaríkin og fyrrum nýlendur sínar í Samveldinu. Landið er fjölmenningarlegt, en þar er einnig mikill félagslegur munur milli hópa.

Bretland varð aðili að Sameinuðu þjóðunum árið 1945 og er eitt af fimm fastaríkjum Öryggisráðs SÞ.

Lífskjör

13 / 192

HDI-lífskjör Bretland

Bretland er númer 13 af 192 löndum á lífskjaralista SÞ (HDI) yfir mannlega þróun.

HDI - Lífskjaralisti Sþ

Hagkerfi og viðskipti

Frá iðnbyltingunni á 19. öld og fram að síðari heimsstyrjöld var Bretland eitt helsta iðnríki heims. Landið er enn meðal tíu stærstu hagkerfa heims. Á síðustu áratugum hefur iðnaður þó vikið að hluta fyrir fjármálafyrirtækjum, tryggingafyrirtækjum, fjárfestingafyrirtækjum og ferðaþjónustu. Bretland hefur einnig umfangsmikinn olíuiðnað, en þarf samt að flytja inn olíu til að mæta eftirspurn.

Helstu útflutningsvörur Bretlands eru vélar, flutningatæki, efnavörur, lyf, olía og annað eldsneyti, auk lækninga- og tæknibúnaðar. Mest af viðskiptum landsins er við önnur Evrópuríki, sérstaklega ESB-ríki á borð við Þýskaland og Holland. Bandaríkin eru einnig mikilvægt viðskiptaland.

Eftir útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu þurfti landið að gera nýja viðskiptasamninga við ESB og önnur ríki sem það hafði áður samninga við í gegnum ESB. Efnahagssamstarfið við ESB er nú mun minna en það var þegar Bretland var aðildarríki.

Tölfræði

Á þessari síðu er gildi fyrir landið Bretland fyrir allar mælistikur (frá því ári sem síðast barst). Þú getur auðveldlega borið þessi gildi saman við gildi frá öðru ríki. Sjá vísir