Brúnei

Síðast uppfært: 06.12.2027

Brúnei er staðsett á eyjunni Borneo í Austur-Asíu. Litla landið liggur að Malasíu, með strönd sem snýr að Suður-Kínahafi. Vissir þú að um 75 prósent af Brúnei er þakið regnskógi? Á þessari síðu finnur þú allt sem þú ættir að vita um landið.

Fáni

Efnisyfirlit

Helstu tölur og staðreyndir

Höfuðborg:	Bandar Seri Begawan
Íbúafjöldi:	466.330 (2025)
Landsvæði:	5 770 km²
Verg landsframleiðsla á hvern íbúa:	69 275 PPP$
Þjóðhátíðardagur:	23. febrúar
Þjóðernishópar:	Malajar 65,8%, Kínverjar 10,2%, aðrir 24% (2020)
Tungumál:	Malasíska, Bahasa Melayu, er opinbert tungumál. Enska og kínverskar mállýskur eru einnig töluð.
Trúarbrögð:	Múslimar 80,9%, kristnir 7,1%, búddistar 7,1%, önnur trúarbrögð, þar á meðal staðbundin trúarbrögð, 5% (2016)
Stjórnarfar:	Soldánsveldi
Gjaldmiðill:	Brúneískur dalur

Landafræði

Brúnei, sem heitir formlega Brunei Darussalam, er lítið ríki á norðvesturströnd eyjunnar Borneó í Suðaustur-Asíu. Landið skiptist í tvo aðskilda hluta og er umlukið malasíska fylkinu Sarawak. Vesturhlutinn er stærri og þar býr mestur hluti íbúanna. Austurhlutinn er hæðóttari. Hæsti punktur landsins er fjallið Bukit Pagon, 1.850 metrar yfir sjávarmáli. Náttúra Brúnei einkennist að mestu af láglendi, þéttum skógum og mangrove-mýrum.

Um þrír fjórðu hlutar landsins eru þaktir þéttum regnskógi. Aðeins um 2% landsins eru ræktanleg og aðeins um helmingur þess er nýttur til ræktunar. Brúnei hefur hitabeltisregnskógarloftslag og það er heitt og rakt allt árið. Mest rignir í nóvember og desember og rakastig er hátt allt árið, um 80%. Loftmengun er vaxandi vandamál vegna misturs frá skógareldum í Indónesíu.

Saga

Lítið er vitað með vissu um elstu sögu Brúnei. Vitað er að á 15. öld losaði Brúnei sig undan javanska Majapahit-ríkinu, varð sjálfstætt soldánsveldi og tók upp íslam. Á 16. öld var Brúnei mikilvæg verslunarmiðstöð og stórveldi á svæðinu. Þá náði ríkið yfir Borneó og suðurhluta Filippseyja.

Á næstu öldum fór soldánsveldið að veikjast. Á 19. öld komst landið undir aukinn þrýsting frá breskum nýlenduhagsmunum og missti hluta landsvæðis síns. Árið 1888 ákváðu soldánar Brúnei að setja landið undir vernd Bretlands. Brúnei varð þá breskt verndarsvæði, en soldáninn hélt áfram að vera trúarlegur leiðtogi landsins.

Í síðari heimsstyrjöld var Brúnei hernumið af Japönum. Eftir stríðið fékk landið smám saman meiri sjálfstjórn frá Bretum. Árið 1959 fékk Brúnei eigin stjórnarskrá og árið 1962 voru haldnar lýðræðislegar þingkosningar. Þegar soldáninn kallaði ekki saman nýkjörið þing braust út uppreisn. Í kjölfarið setti hann á neyðarástand sem tók stóran hluta stjórnarskrárinnar úr gildi. Engar þingkosningar hafa verið haldnar síðan. Brúnei varð sjálfstætt ríki árið 1984.

Vistfræðileg fótspor

4,7

jarðarkúlur Brúnei

Ef hver einasta manneskja á jörðinni ætti að hafa sömu neyslu og meðalmannfjöldi í Brúnei, þá þyrftum við 4,7 jarðar.

Vistfræðileg fótspor

Samfélag og stjórnmál

Brúnei er soldánsveldi. Stjórnarskrá landsins veitir soldáninum mikil völd, þótt landið eigi formlega að hafa löggjafarþing. Eftir að landið varð sjálfstætt lokaði soldáninn þinginu og neyðarástandið hefur verið endurnýjað á hverju ári síðan 1962. Í reynd er Brúnei því einveldi.

Landinu er stjórnað af soldáninum Hassanal Bolkiah. Hann skipar ríkisstjórnina sjálfur og gegnir jafnframt embættum forsætisráðherra, fjármálaráðherra og varnarmálaráðherra. Aðrir ráðherrar eru að stórum hluta úr fjölskyldu hans. Frá árinu 2004 hefur þingið komið saman nokkrum sinnum á ári, en soldáninn skipar sjálfur 30 af 45 þingmönnum. Óljóst er hvort eða hvenær kosið verður um þau sæti sem eftir standa.

Brúnei er eitt pólitískt stöðugasta ríki Asíu og þar er mikil vinnuaflsinnflytjenda frá öðrum Asíuríkjum. Lífslíkur eru háar miðað við svæðið. Lýðræðisleg réttindi eru hins vegar mjög takmörkuð. Fjölmiðlar eru að mestu taldir málpípa soldánsfjölskyldunnar og tjáningarfrelsi, fundafrelsi og félagafrelsi eru verulega skert. Réttindi kvenna eru einnig takmörkuð.

Íslam hefur fengið sífellt stærra hlutverk í samfélaginu. Í apríl 2019 voru full sharía-lög innleidd fyrir múslima og að hluta einnig fyrir fólk sem er ekki múslimar. Brúnei hefur því tvöfalt réttarkerfi, annars vegar veraldlega dómstóla og hins vegar trúarlega sharía-dómstóla. Brúnei varð aðili að Sameinuðu þjóðunum 21. september 1984 og er einnig aðili að ASEAN, APEC og Samtökum um íslamskt samstarf.

Lífskjör

59 / 192

HDI-lífskjör Brúnei

Brúnei er númer 59 af 192 löndum á lífskjaralista SÞ (HDI) yfir mannlega þróun.

HDI - Lífskjaralisti Sþ

Hagkerfi og viðskipti

Brúnei er mjög ríkt land vegna olíu- og gasauðlinda. Miðað við verg landsframleiðslu á mann er Brúnei meðal ríkustu landa heims og innan ASEAN er aðeins Singapúr með hærri landsframleiðslu á mann. Á 8. áratugnum varð Brúnei ríkasta ríki Suðaustur-Asíu vegna mikilla olíuauðlinda.

Olía og gas standa undir um 65% af vergri landsframleiðslu og meira en 90% af útflutningi landsins. Helstu viðskiptalönd Brúnei eru Japan, Singapúr, Malasía, Suður-Kórea og Bandaríkin. Framleiðsla á hrágúmmíi, sem áður var mikilvægasta tekjulind landsins, skiptir nú litlu máli.

Ríkið ræður um helming vinnuaflsins og nær 60% starfa tengjast olíu og öðrum iðnaði. Olíuauðurinn hefur tryggt íbúum há lífskjör. Ríkisborgarar fá ókeypis heilbrigðisþjónustu og menntun og greiða engan tekjuskatt.

Olíu- og gasauðlindir Brúnei munu þó ekki endast endalaust. Stjórnvöld reyna því að gera hagkerfið fjölbreyttara og minna háð olíu. Landið vill byggja upp stöðu sína sem fjármálamiðstöð og sem áfangastað fyrir lúxus- og vistvæna ferðaþjónustu. Engin atvinnugrein virðist þó líkleg til að taka við hlutverki olíu og gass á næstu árum.

Tölfræði

Á þessari síðu er gildi fyrir landið Brúnei fyrir allar mælistikur (frá því ári sem síðast barst). Þú getur auðveldlega borið þessi gildi saman við gildi frá öðru ríki. Sjá vísir