Búlgaría

Síðast uppfært: 06.12.2027

Búlgaría hefur gengið í gegnum erfiða umbreytingu yfir til markaðshagkerfis frá falli kommúnismans 1991. Landið varð meðlimur Atlantshafsbandalagsins árið 2004 og Evrópusambandsins 2007 en glímir enn við spillingu og skipulagða glæpastarfsemi.

Fáni

Efnisyfirlit

Helstu tölur og staðreyndir

Höfuðborg:	Sofia
Íbúafjöldi:	6.714.560 (2025)
Svæði:	111 000 Km2
Verg landsframleiðsla á hvern íbúa:	33 582 PPP$
Þjóðhátíðardagur:	3. mars
Þjóðernishópar:	Búlgarar 76,9%, Tyrkir 8%, Rómafólk 4,4%, aðrir og óþekkt 10,7%, þar á meðal Rússar, Armenar og fleiri hópar (2011)
Tungumál:	Búlgarska, opinbert tungumál, 76,8%, tyrkneska 8,2%, rómamál 3,8%, önnur og ótilgreind tungumál 11,2% (2011)
Trúarbrögð:	Rétttrúnaðarkristnir 59,4%, múslimar 7,8%, aðrir 29,1%, engin trú 3,7% (2011)
Stjórnarfar:	Þingbundið lýðveldi
Gjaldmiðill:	Evra

Landafræði

Búlgaría liggur á austanverðum Balkanskaga í Suðaustur-Evrópu. Landið á landamæri að Rúmeníu í norðri, Serbíu og Norður-Makedóníu í vestri, Grikklandi og Tyrklandi í suðri og Svartahafi í austri. Landið samanstendur af sléttum og fjöllum og um þriðjungur þess er þakinn skógi.

Stór hluti Búlgaríu hefur meginlandsloftslag með heitum sumrum og köldum vetrum. Í suðurhluta landsins og við Svartahafsströndina er loftslagið nær Miðjarðarhafsloftslagi, með mildari vetrum. Úrkoma dreifist nokkuð jafnt yfir árið, en í norðurhluta landsins og í fjalllendi snjóar á veturna.

Helstu umhverfisvandamál Búlgaríu tengjast loftmengun frá iðnaði, fráveitumengun í ám og skógareyðingu. Skógar landsins verða einnig fyrir skaða vegna loftmengunar og súrs regns.

Saga

Elstu merki um búsetu á svæðinu sem nú er Búlgaría eru frá steinöld, líklega frá 100.000 til 40.000 árum fyrir okkar tímatal. Nafnið Búlgaría kemur frá Búlgörum, riddaraþjóð sem fluttist inn á svæðið og náði þar völdum á 7. öld. Fyrsta búlgarska ríkið var stofnað árið 681 og tók upp kristni árið 864.

Árið 1396 höfðu Ottómanar lagt allt búlgarska ríkið undir sig. Næstu 500 árin var Búlgaría hluti af Ottómanveldinu. Á 19. öld óx búlgörsk þjóðfrelsishreyfing fram og með stuðningi frá Rússlandi fékk Búlgaría sjálfstæði árið 1878.

Upphaf 20. aldar einkenndist af átökum og stríðum við nágrannaríki um landamæri og yfirráðasvæði. Eftir fyrri heimsstyrjöld missti Búlgaría landsvæði til Júgóslavíu. Þegar síðari heimsstyrjöld braust út lýsti Búlgaría yfir hlutleysi, en fékk síðar stuðning frá Þýskalandi til að ná aftur töpuðum landsvæðum. Það varð til þess að Sovétríkin lýstu yfir stríði gegn Búlgaríu og réðust inn í landið. Árið 1946 varð Búlgaría alþýðulýðveldi undir sovéskum áhrifum.

Kommúnistastjórnin féll árið 1990 og sama ár voru haldnar fyrstu frjálsu lýðræðislegu kosningarnar í landinu frá síðari heimsstyrjöld.

Vistfræðileg fótspor

2,1

jarðarkúlur Búlgaría

Ef hver einasta manneskja á jörðinni ætti að hafa sömu neyslu og meðalmannfjöldi í Búlgaría, þá þyrftum við 2,1 jarðar.

Vistfræðileg fótspor

Samfélag og stjórnmál

Búlgaría er þingbundið lýðveldi með fjölflokkakerfi. Forsetinn er þjóðhöfðingi og er kosinn beinni kosningu til fimm ára í senn. Forseti má aðeins endurkjósa einu sinni. Þjóðþingið hefur 240 þingmenn og kosningar eiga að fara fram á fjögurra ára fresti. Leiðtogi stærsta flokksins á þingi er venjulega skipaður forsætisráðherra og fær það hlutverk að mynda ríkisstjórn. Raunverulegt pólitískt vald liggur hjá forsætisráðherra og ríkisstjórn.

Frá falli kommúnismans hefur stjórnmálalíf Búlgaríu einkennst af óstöðugleika og erfiðri umbreytingu yfir í markaðshagkerfi. Búlgaría gekk í NATO árið 2004 og Evrópusambandið árið 2007. Eftir það batnaði efnahagurinn, en landið glímir enn við spillingu, skipulagða glæpastarfsemi og félagslegan vanda.

Lífskjör eru lægri en í mörgum öðrum ESB-ríkjum og fátækt er enn útbreidd. Staða þeirra sem standa utan vinnumarkaðarins er sérstaklega erfið, þar á meðal ellilífeyrisþega, atvinnulausra og fatlaðs fólks. Landið hefur einnig glímt við mikinn fjölda götubarna og barna á stofnunum. Rómafólk verður fyrir verri meðferð en aðrir íbúar landsins.

Búlgaría varð aðili að Sameinuðu þjóðunum 14. desember 1955 og er einnig aðili að sérstofnunum SÞ.

Lífskjör

54 / 192

HDI-lífskjör Búlgaría

Búlgaría er númer 54 af 192 löndum á lífskjaralista SÞ (HDI) yfir mannlega þróun.

HDI - Lífskjaralisti Sþ

Hagkerfi og viðskipti

Eftir fall kommúnismans árið 1991 hóf Búlgaría langa og erfiða umbreytingu yfir í markaðshagkerfi. Fall kommúnismans olli miklu efnahagshruni, en árið 2004 hafði hagkerfið náð svipuðu stigi og fyrir fallið. Á fyrsta áratug 21. aldar hafði stór hluti iðnaðarins verið einkavæddur og landið opnaðist meira fyrir alþjóðaviðskiptum. Búlgaría er þó enn eitt fátækasta aðildarríki Evrópusambandsins.

Þjónustugeirinn er stærsti hluti búlgarska hagkerfisins. Ferðaþjónusta og utanríkisviðskipti eru sérstaklega mikilvægir tekjustofnar og stærstur hluti vinnuaflsins starfar í þjónustu. Iðnaður stendur undir um fjórðungi landsframleiðslu og byggist meðal annars á þungaiðnaði, vélaframleiðslu og járn- og stálframleiðslu.

Landbúnaður er einnig mikilvægur. Þar eru helstu afurðir korn, ávextir, grænmeti og bómull. Spilling er áfram eitt stærsta vandamálið sem stendur í vegi fyrir frekari efnahagsþróun landsins.

Tölfræði

Á þessari síðu er gildi fyrir landið Búlgaría fyrir allar mælistikur (frá því ári sem síðast barst). Þú getur auðveldlega borið þessi gildi saman við gildi frá öðru ríki. Sjá vísir