Búrkína Fasó

Landafræði

Búrkína Fasó er landlukt ríki í Vestur-Afríku og liggur í hinu þurra Sahel-belti. Landið á landamæri að Malí í vestri og norðri, Níger í austri, Benín í suðaustri, Tógó og Gana í suðri og Fílabeinsströndinni í suðvestri. Stór hluti landsins er savanna. Gróðurinn er fjölbreyttur og breytist frá rakari savannu í suðri yfir í þyrnirunna og þurra steppu í norðri. Dýralífið er einnig fjölbreytt og þar má finna fíla, flóðhesta, apa, antílópur, ljón og hlébarða, auk margra fugla- og skordýrategunda.

Landið hefur hitabeltisloftslag með miklum mun á þurrkatíma og regntíma. Meðalúrkoma er lítil og langir þurrkar gera vatn að mjög takmarkaðri auðlind. Eyðimerkurmyndun og jarðvegseyðing eru alvarleg umhverfisvandamál og eyðileggja ræktanlegt land.

Saga

Ekki er mikið vitað með vissu um elstu sögu Búrkína Fasó, en ólíkir þjóðarhópar hafa lengi búið á svæðinu. Mossi-konungsríkin fóru með völd í meira en 500 ár, frá 15. öld og fram að franskri nýlendustjórn. Frakkar lögðu svæðið undir sig árið 1904 og kölluðu það Efra-Volta. Landið varð sjálfstætt árið 1960 og næstu áratugir einkenndust af herstjórnum og valdaránum.

Árið 1983 tók Thomas Sankara völdin með valdaráni. Hann breytti nafni landsins úr Efra-Volta í Búrkína Fasó, sem merkir „land hinna heiðarlegu“. Sankara var ekki lýðræðislega kjörinn, en varð mjög vinsæll meðal almennings. Hann reyndi að brjóta niður forréttindi elítunnar, færa land frá ríkum til fátækra og byggja upp skóla og heilbrigðisþjónustu í dreifbýli. Árið 1987 var hann drepinn af nánasta samstarfsmanni sínum, Blaise Compaoré.

Árið 1991 fékk landið nýja stjórnarskrá sem leyfði fjölflokkakerfi og stjórnarandstöðu. Compaoré vann samt allar kosningar eftir það, en þær voru gagnrýndar fyrir kosningasvindl og stjórnarandstaðan sniðgekk þær oft. Þegar hann reyndi að breyta stjórnarskránni til að sitja enn lengur við völd neyddist hann til að segja af sér árið 2014 eftir mikil mótmæli. Árið 2015 var nýr forseti kjörinn og vonir vöknuðu um friðsamlegri lýðræðisþróun. Í staðinn fylgdi bylgja árása jihadistahópa og frá 2019 hafa óeirðir og átök hrakið hundruð þúsunda manna frá heimilum sínum.

Samfélag og stjórnmál

Samkvæmt stjórnarskránni er Búrkína Fasó lýðveldi þar sem forsetinn er þjóðhöfðingi og forsætisráðherra leiðir ríkisstjórnina. Í reynd hefur stjórnkerfið lengi einkennst af óstöðugleika, félagslegri ólgu og áhrifum hersins. Í byrjun árs 2022 tók herinn aftur völdin með valdaráni. Herforingjarnir sögðu að ríkisstjórnin hefði brugðist í baráttunni gegn íslamistahópum. Þeir leystu upp ríkisstjórn og þing, felldu stjórnarskrána úr gildi og lokuðu landamærum landsins tímabundið.

Þann 30. september 2022 varð annað valdarán. Það var leitt af Ibrahim Traoré kapteini, sem varð nýr leiðtogi Patriotic Movement for Protection and Restoration, MPSR, og starfandi forseti landsins. Hann var þá 34 ára og varð yngsti forseti heims. Traoré hefur fengið töluverðan stuðning meðal ungs fólks, meðal annars vegna gagnrýni sinnar á Frakkland og ákvörðunar um að vísa franska hernum úr landinu.

Flestir íbúar búa í suður- og miðhluta landsins. Svæðið í kringum höfuðborgina er þéttbýlast, en norður- og austurhlutar landsins eru mun strjálbýlli. Búrkína Fasó er mjög fátækt land, sérstaklega þurru svæðin í norðri, þar sem stór hluti fjölskyldna lifir undir fátæktarmörkum. Heilbrigðisvandamál eru mikil og vannæring og skortur á hreinu vatni eru meðal stærstu áskorana landsins.

Búrkína Fasó varð aðili að Sameinuðu þjóðunum 20. september 1960 og er einnig aðili að flestum sérstofnunum SÞ. Landið var stofnaðili að ECOWAS, en í janúar 2024 tilkynntu Búrkína Fasó, Malí og Níger að þau ætluðu að yfirgefa samtökin. Útgangan tók formlega gildi í janúar 2025.

Hagkerfi og viðskipti

Búrkína Fasó er eitt fátækasta ríki heims. Landið hefur takmarkaðar náttúruauðlindir og er mjög viðkvæmt fyrir þurrkum. Þrátt fyrir það hefur landið stórar birgðir af bómull, gulli og mangan. Mest af gullinu er selt til Sviss, sem gerir Sviss að mikilvægasta viðskiptalandi landsins. Iðnaður er lítið þróaður og það er dýrt að vinna jarðefni, meðal annars vegna þess að landið liggur langt frá höfnum.

Um 80% íbúa vinna við landbúnað og landið er því mjög háð regni. Á þurrkatímum flytjast hundruð þúsunda landbúnaðarverkamanna til nágrannaríkja í leit að vinnu. Peningarnir sem þeir senda heim skipta miklu máli fyrir efnahag fjölskyldna og landsins.

Á 10. áratugnum þurfti Búrkína Fasó að gera samninga við Alþjóðabankann og Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til að fá lán. Þeir samningar kröfðust þess að mörg ríkisfyrirtæki yrðu einkavædd. Þess vegna eru færri atvinnugreinar í eigu ríkisins í dag en á tímum Thomas Sankara á 9. áratugnum.