Búrúndí

Landafræði

Búrúndí er lítið ríki í Mið-Afríku og liggur á afrísku hásléttunni, sem er hluti af Sigdalnum mikla. Stór hluti landsins liggur í 1.500 til 2.000 metra hæð yfir sjávarmáli. Í suðri liggur landið að Tanganyika-vatni, sem er bæði lengsta og dýpsta stöðuvatn Afríku. Búrúndí myndar einnig vatnaskil milli árkerfa Nílar og Kongó.

Búrúndí er eitt þéttbýlasta ríki Afríku. Of lítið ræktanlegt land er til miðað við íbúafjölda og það hefur leitt til ofbeitar, ofnýtingar jarðvegs og gróðureyðingar. Í dag er stór hluti landslagsins manngerð savanna. Landið glímir einnig við jarðvegseyðingu og skógareyðingu. Sá litli skógur sem eftir er stendur undir miklu álagi og hitabeltisregnskógur er nú aðeins að finna á láglendinu í vestri.

Loftslagið er hitabeltisloftslag, en í hálendum hlutum landsins er hitinn lægri en annars staðar.

Saga

Í Búrúndí eru hútúar um 85% íbúa og tútsar um 14%. Hútúar settust að á svæðinu í kringum árið 800 og tútsar komu síðar, á 11. og 12. öld. Fyrir nýlendutímann var ekki lögð jafn mikil áhersla á þjóðernisuppruna og síðar varð. Það breyttist þegar Þjóðverjar og síðar Belgar nýlenduðu landið undir lok 19. aldar. Nýlenduyfirvöld hygluðu tútsum og styrktu eigin stöðu með því að stilla ólíkum hópum upp gegn hver öðrum.

Búrúndí fékk sjálfstæði árið 1962. Eftir sjálfstæði höfðu tútsar mikil áhrif í hernum og tóku smám saman völdin. Hútúar gerðu uppreisnir, en þeim var oft svarað með miklu ofbeldi. Árið 1972 voru allt að 200.000 hútúar drepnir og hundruð þúsunda neyddust til að flýja. Fleiri valdarán, fjöldamorð og ólga fylgdu í kjölfarið.

Árið 1993 voru haldnar fyrstu frjálsu kosningarnar í landinu og hútúinn Melchior Ndadaye var kjörinn forseti. Hann var myrtur stuttu síðar og það hratt af stað mikilli ofbeldisöldu gegn óbreyttum borgurum af tútsa-uppruna. Tútsar svöruðu með fjöldamorðum á hútúum og borgarastyrjöld braust út. Hún stóð frá 1994 til 2005. Um 700.000 hútúar flúðu til Tansaníu vegna stríðsins.

Eftir borgarastyrjöldina hófst vinna við að afvopna fyrrverandi hermenn og uppreisnarmenn og byggja upp nýjan þjóðarher. Árið 2005 var samþykkt ný stjórnarskrá sem átti að tryggja valdaskiptingu milli þjóðernishópa. Pierre Nkurunziza varð forseti sama ár. Þegar hann bauð sig fram til þriðja kjörtímabils árið 2015 skapaði það mikla ólgu og kosningarnar voru fordæmdar af Sameinuðu þjóðunum, Evrópusambandinu og Afríkusambandinu.

Samfélag og stjórnmál

Stjórnarskráin frá 2005 kveður á um að forsetinn og varaforsetarnir tveir skuli vera af ólíkum þjóðernisuppruna. Í ríkisstjórn og þjóðþingi eiga 60% fulltrúa að vera hútúar og 40% tútsar. Þrjú sæti á þjóðþinginu eru frátekin fyrir twa-fólk, frumbyggjahóp sem er um 1% íbúa. Einnig á 30% ríkisstjórnarinnar að vera skipað konum og enginn einn þjóðernishópur má vera meira en 50% hersins.

Árið 2018 var stjórnarskránni breytt eftir þjóðaratkvæðagreiðslu. Forsetatímabilið var lengt úr fimm árum í sjö ár, en endurkjör var takmarkað við eitt skipti. Human Rights Watch gagnrýndi þjóðaratkvæðagreiðsluna og sagði hana hafa farið fram í andrúmslofti þrýstings, áreitni og ótta.

Þriðja kjörtímabil Pierre Nkurunziza einkenndist af alvarlegum mannréttindabrotum og pólitískri óreiðu. Eftir dauða hans í júní 2020 tók Evariste Ndayishimiye við völdum eftir að hafa unnið kosningar sama ár. Sameinuðu þjóðirnar sögðu árið 2020 að mannréttindaástandið í Búrúndí hefði ekki batnað undir nýjum forseta.

Mannréttindastaðan er enn veik. Áhyggjur hafa meðal annars beinst að veikum stofnunum, skorti á eftirliti með leyniþjónustu, þrýstingi á stjórnmálaflokka, borgaralegt samfélag og fjölmiðla. Í október 2023 lýsti sérstakur skýrslugjafi SÞ yfir áhyggjum af minnkandi rými fyrir borgaralegt samfélag og auknum þrýstingi fyrir þing- og sveitarstjórnarkosningar árið 2025.

Búrúndí refsar kynferðissamböndum milli tveggja fullorðinna einstaklinga af sama kyni með allt að tveggja ára fangelsi og stjórnarskráin bannar hjónaband samkynja para. Búrúndí varð aðili að Sameinuðu þjóðunum 18. september 1962 og er einnig aðili að sérstofnunum SÞ.

Hagkerfi og viðskipti

Búrúndí glímir við mikla fátækt. Það tengist meðal annars borgarastyrjöldinni á 10. áratugnum og langvarandi pólitískum og félagslegum óstöðugleika. Landið er mjög háð erlendri þróunaraðstoð og glímir einnig við vaxandi verðbólgu.

Landbúnaður stendur undir um helmingi af vergri landsframleiðslu landsins, en mikið af jarðveginum er ofnýtt. Kaffi er um 75% af öllum útflutningi og efnahagur landsins er því mjög háður heimsmarkaðsverði á kaffi. Frá byrjun 21. aldar og fram að kosningunum 2015 var hagvöxtur tiltölulega jákvæður, en árið 2015 urðu þáttaskil. Þá héldu margir alþjóðlegir gjafar eftir hluta eða allri aðstoð vegna skýrslna um mannréttindabrot og spillingu.

Búrúndí glímir einnig við erfiða landfræði, veikburða innviði og langar flutningsleiðir. Vörur þarf að flytja langar vegalengdir og langt er frá landbúnaðarsvæðum að höfnum við Tanganyika-vatn. Þurrkar og flóð hafa síðustu ár skemmt bæði uppskeru og samgöngukerfi landsins.