Bútan

Síðast uppfært: 06.12.2027

Bútan er staðsett í Asíu og nágrannar Indlands í suðri og Kína í norðri. Smáfjallaríkið er þekkt fyrir að mæla ástand landsins í vergri þjóðarhamingju og er fyrsta landið í heiminum með sérstakar skyldur í stjórnarskrá um að fólkið skuli vernda náttúru og umhverfi. Á þessari síðu finnur þú allt sem þú ættir að vita um landið.

Fáni

Efnisyfirlit

Helstu tölur og staðreyndir

Höfuðborg:	Thimphu
Íbúafjöldi:	802.214 (2026)
Landsvæði:	38 394 Km2
Verg landsframleiðsla á hvern íbúa:	16.254 PPP$
Þjóðhátíðardagur:	17. desember
Þjóðernishópar:	Bútanar, fólk af nepölskum uppruna, frumbyggjar og hirðingjahópar
Tungumál:	Dzongkha
Trúarbrögð:	Lamabúddismi, hindúismi og önnur trúarbrögð
Stjórnarfar:	Stjórnarskrárbundið konungsríki
Gjaldmiðill:	Ngultrum

Landafræði

Bútan er lítið fjallaríki í Himalajafjöllum, á milli Indlands í suðri og Kína í norðri. Í suðurhluta landsins eru graslendi og þar býr stærstur hluti íbúanna. Lengst í norðri eru há fjöll sem rísa meira en 7.000 metra yfir sjávarmáli. Loftslagið er mjög ólíkt eftir hæð yfir sjávarmáli. Eftir því sem farið er hærra minnkar úrkoman.

Bútan er viðkvæmt fyrir skriðuföllum á regntímanum. Önnur umhverfisvandamál eru jarðvegseyðing og mengun frá iðnaði. Landið er þekkt fyrir sterka áherslu á náttúruvernd og var fyrsta ríki heims til að setja sérstakar skyldur í stjórnarskrá um að íbúar eigi að vernda náttúru og umhverfi.

Saga

Svæðið sem nú er Bútan hefur verið byggt í um 4.000 ár. Landfræðileg staðsetning landsins hefur haft mikil áhrif á þróun þess, enda liggur það við mikilvæg fjallaskörð milli Indlands og Kína. Heimildir um elstu sögu Bútan eru takmarkaðar, en tíbetskir munkar notuðu svæðið og búddismi hefur verið ráðandi trúarbrögð þar frá 7. öld. Landið var sameinað í eitt ríki á 17. öld.

Bútan hefur orðið fyrir miklum áhrifum frá Tíbet, Kína, Indlandi og Breska Indlandi, en var aldrei fullkomlega nýlenda. Í byrjun 20. aldar var konungsveldi komið á. Landið hélt sjálfstæði sínu, en gerði samning um að fylgja Bretum í utanríkismálum gegn því að Bretar skiptu sér ekki af innanríkismálum. Árið 1947 tók Indland við þessu hlutverki. Bútan er enn nátengt Indlandi í efnahags- og öryggismálum, en rekur sjálfstæðari utanríkisstefnu en áður.

Lengi var Bútan mjög lokað land. Það var ekki fyrr en á 7. áratugnum sem hæg þróun í átt að nútímasamfélagi hófst. Á 9. áratugnum vildi konungurinn styrkja þjóðernisvitund landsins. Nepalska var þá ekki lengur opinbert tungumál og lög voru sett sem gerðu marga í suðurhluta landsins ríkisfangslausa. Margir flúðu til Nepal og í byrjun 10. áratugarins bjuggu yfir 100.000 manns í flóttamannabúðum Sameinuðu þjóðanna í Nepal. Þetta jók alþjóðlegan þrýsting á Bútan um lýðræðisumbætur.

Árið 1996 afsalaði konungurinn sér einræðislegum völdum og árið 2008 fóru fyrstu frjálsu kosningarnar fram.

Vistfræðileg fótspor

2,8

jarðarkúlur Bútan

Ef hver einasta manneskja á jörðinni ætti að hafa sömu neyslu og meðalmannfjöldi í Bútan, þá þyrftum við 2,8 jarðar.

Vistfræðileg fótspor

Samfélag og stjórnmál

Bútan hefur gengið í gegnum smám saman umskipti frá einveldi yfir í þingbundið lýðræði. Konungurinn hefur þó enn nokkur pólitísk völd og skipar fólk í ýmis embætti. Fyrsta skriflega stjórnarskrá landsins tók gildi árið 2008 og á að tryggja grundvallarréttindi og frelsi. Landið er þó enn aðeins talið að hluta til frjálst.

Bútan er þekkt fyrir hugmyndina um verga þjóðarhamingju, sem fyrrverandi konungur landsins setti fram. Þar er þróun landsins ekki aðeins metin út frá efnahagsvexti, heldur líka út frá góðri stjórnsýslu, náttúruvernd, sjálfbærri samfélagsþróun og varðveislu menningararfs. Lengi einkenndist Bútan af fátækt, háum ungbarnadauða og lágum lífslíkum, en staðan hefur batnað mikið og lífslíkur hafa aukist um 20 ár á nokkrum áratugum.

Mjög lítil sárafátækt er í landinu. Árið 2004 varð Bútan fyrsta land heims til að banna sölu tóbaks. Sífellt fleiri Bútanar flytja til borga, en meirihluti íbúanna býr enn í litlum þorpum. Bútan varð aðili að Sameinuðu þjóðunum 21. september 1971 og er aðili að mörgum sérstofnunum SÞ, en ekki Alþjóðavinnumálastofnuninni, ILO.

Lífskjör

124 / 192

HDI-lífskjör Bútan

Bútan er númer 124 af 192 löndum á lífskjaralista SÞ (HDI) yfir mannlega þróun.

HDI - Lífskjaralisti Sþ

Hagkerfi og viðskipti

Um miðja 20. öld skorti Bútan nánast allt sem tengist nútímasamfélagi. Erlend fjárfesting hófst ekki fyrr en árið 1999, en eftir það þróaðist landið hratt. Bútan hefur miklar náttúruauðlindir, sérstaklega vatnsafl, skóga og steinefni, en stór hluti þeirra er enn ónýttur. Hefðbundið hagkerfi landsins byggðist lengi á landbúnaði.

Ferðaþjónusta hefur vaxið mikið á síðustu áratugum og er orðin mikilvægari fyrir efnahag landsins. Indland er þó áfram mikilvægasti viðskiptafélagi Bútan. Útflutningur á vatnsafli til Indlands skiptir sérstaklega miklu máli fyrir hagkerfið. Aðrar mikilvægar útflutningsvörur eru rafmagn, sement, timbur og ávextir. Helstu innflutningsvörur eru ökutæki, vélar og varahlutir, dísilolía og hrísgrjón.

Stór hluti fjárlaga landsins er enn fjármagnaður með þróunaraðstoð. Á síðustu árum hefur hagvöxtur aukist, meðal annars vegna þess að stjórnvöld hafa náð að draga úr spillingu.

Tölfræði

Á þessari síðu er gildi fyrir landið Bútan fyrir allar mælistikur (frá því ári sem síðast barst). Þú getur auðveldlega borið þessi gildi saman við gildi frá öðru ríki. Sjá vísir