Cook-eyjar

Síðast uppfært: 06.12.2027

Cook-eyjarnar eru staðsettar í Kyrrahafi og samanstanda af 15 litlum eyjum. Litla eyríkið hefur sjálfstjórn en tilheyrir Nýja-Sjálandi. Landið er annar stærsti framleiðandi svartra perla í heiminum. Hér finnur þú allt sem þú ættir að vita um Cook-eyjar.

Fáni

Efnisyfirlit

Helstu tölur og staðreyndir

Höfuðborg:	Avarua
Þjóðernishópar:	Maórar, eða pólýnesískt fólk, 88%, aðrir 12% (2011)
Tungumál:	Enska, opinbert tungumál, 86,4%, Cook-eyja-maoríska, opinbert tungumál, 76,2%, önnur tungumál 8,3% (2011)
Trúarbrögð:	Mótmælendur 62,8%, rómversk-kaþólskir 17%, mormónar 4,4%, önnur eða ótilgreind trúarbrögð 15,8% (2011)
Stjórnarform:	Þingræðislegt lýðræði innan stjórnarskrárbundins konungsríkis
Landsvæði:	230 km2
Þjóðhátíðardagur:	Fyrsti mánudagur í ágúst
Íbúafjöldi:	13.263 (2025)
Gjaldmiðill:	Nýsjálenskur dalur

Landafræði

Cook-eyjar eru 15 litlar eyjar í Kyrrahafi, um 3.000 kílómetra norðaustur af Nýja-Sjálandi, á milli Bandarísku Samóa og Frönsku-Pólýnesíu. Eyjunum má skipta í tvo meginhópa. Norðureyjarnar eru láglendar kóraleyjar þar sem fáir búa, en suðureyjarnar eru brattar og frjósamar eldfjallaeyjar. Þar býr stærstur hluti íbúanna. Stærsta eyjan í suðurhlutanum er Rarotonga, þar sem höfuðborgin Avarua er staðsett.

Eyjarnar urðu til vegna eldvirkni og hafa hitabeltisloftslag. Regntíminn stendur frá nóvember til apríl. Á þeim tíma eru eyjarnar viðkvæmar fyrir hitabeltisstormum, fellibyljum og hringstormum. Mikil úrkoma getur valdið flóðum og skriðuföllum.

Cook-eyjar glíma einnig við ofveiði, skaðlegar fiskveiðiaðferðir og úrgangsvandamál. Þar sem landsvæðið er svo lítið er erfitt að farga úrgangi á sjálfbæran hátt án þess að skaða umhverfið. Árið 2017 stofnuðu Cook-eyjar eitt stærsta sjávarverndarsvæði heims, sem nær yfir 1,9 milljónir ferkílómetra af Kyrrahafinu. Það samsvarar svæði sem er um þrisvar sinnum stærra en Frakkland.

Saga

Fyrstu íbúar Cook-eyja voru Pólýnesar sem fluttu frá Tahítí á 6. öld. Fyrstu skjalfestu samskipti Evrópubúa við eyjarnar urðu um þúsund árum síðar, þegar spænsk og portúgölsk skip fóru fram hjá norðureyjunum Pukapuka og Rakahanga árin 1595 og 1606. Breski landkönnuðurinn James Cook kom til eyjanna árið 1773 og eyjarnar voru síðar nefndar eftir honum. Um fjórum áratugum síðar komu evrópskir trúboðar til eyjanna og reyndu að kristna íbúana.

Árið 1858 var konungsríkið Rarotonga stofnað. Um 30 árum síðar gerðu Cook-eyjar samning við Bretland. Samningurinn fól í sér að eyjarnar gáfu eftir hluta af sjálfstjórn sinni gegn vernd Breta. Árið 1901 voru Cook-eyjar settar undir Nýja-Sjáland.

Cook-eyjar fengu aftur sjálfstjórn árið 1965, en héldu áfram sem ríki í frjálsu sambandi við Nýja-Sjáland. Samkvæmt stjórnarskrá geta Cook-eyjar sagt sig úr því sambandi ef þær kjósa það. Cook-eyjar eru einnig áfram hluti af Breska samveldinu.

Vistfræðileg fótspor

1,7

jarðarkúlur Cook-eyjar

Ef hver einasta manneskja á jörðinni ætti að hafa sömu neyslu og meðalmannfjöldi í Cook-eyjar, þá þyrftum við 1,7 jarðar.

Vistfræðileg fótspor

Samfélag og stjórnmál

Cook-eyjar eru sjálfstjórnarríki í frjálsu sambandi við Nýja-Sjáland. Nýja-Sjáland ber ábyrgð á hervörnum eyjanna og stórum hluta utanríkismála, en Cook-eyjar hafa fullt sjálfræði í innanríkismálum. Breski konungurinn er formlegur þjóðhöfðingi og hefur fulltrúa á eyjunum. Nýsjálensk stjórnvöld hafa einnig eigin fulltrúa þar.

Daglegt pólitískt vald er hjá þinginu. Þingið er kosið til fjögurra ára í senn. Cook-eyjar eru ekki fullgildur aðili að Sameinuðu þjóðunum.

Íbúum hefur fækkað mikið vegna þess að margir hafa flutt til Nýja-Sjálands og Ástralíu í leit að betri atvinnutækifærum. Íbúar Cook-eyja eru ríkisborgarar Nýja-Sjálands og geta því flutt þangað og sest þar að.

Hagkerfi og viðskipti

Efnahagur Cook-eyja er viðkvæmur vegna takmarkaðra náttúruauðlinda, minnkandi vinnuafls, veikra innviða og mikillar fjarlægðar frá helstu viðskiptalöndum. Meira en fjórðungur íbúanna starfar við landbúnað. Helstu útflutningsvörur eru kókoshnetukjöt, sítrusávextir og svartar perlur. Fiskur er mikilvægasta náttúruauðlindin og næstum allur útflutningur fer til Nýja-Sjálands.

Þjónustugeirinn skapar um þrjá fjórðu hluta af vergri landsframleiðslu. Ferðaþjónusta gegnir mjög mikilvægu hlutverki í hagkerfinu. Bæði ferðaþjónusta og perluiðnaður hafa að mestu verið bundin við aðaleyjuna Rarotonga og næststærstu eyjuna Aitutaki. Úteyjarnar hafa lítið atvinnulíf og margir flytja þaðan vegna þess að fáir tekjumöguleikar eru í boði.

Tölfræði

Á þessari síðu er gildi fyrir landið Cook-eyjar fyrir allar mælistikur (frá því ári sem síðast barst). Þú getur auðveldlega borið þessi gildi saman við gildi frá öðru ríki. Sjá vísir