Danmörk

Síðast uppfært: 06.12.2027

Lífskjör í Danmörku eru almennt góð og einkennist samfélagið að miklu leyti af félagslegum og efnahagslegum jöfnuði. Landið er í fremsta flokki hvað varðar iðnaðarhönnun.

Fáni

Efnisyfirlit

Helstu tölur og staðreyndir

Höfuðborgar:	Kaupmannahöfn
Stjórnarform:	Stjórnarskrárbundið þingræðislegt konungsríki
Þjóðernishópar:	Norðurlandabúar 86,3%, Tyrkir 1,1%, aðrir 12,6%. Stærstu hóparnir meðal annarra eru Pólverjar, Sýrlendingar og Þjóðverjar.
Tungumál:	Danska, færeyska, grænlenska og þýska, sem er töluð af litlum minnihluta.
Trúarbrögð:	Kristnir 74,7%, múslimar 5,5%, aðrir 19,8%
Gjaldmiðill:	Dönsk króna
Þjóðhátíðardagur:	5. júní
Íbúafjöldi:	6.002.507 (2025)
Verg landsframleiðsla á hvern íbúa:	74 005 PPP$
Svæði:	43.090 km²

Landafræði

Danmörk er syðsta ríki Skandinavíu. Landið samanstendur af Jótlandi og eyjaklasa austan við skagann. Eyjarnar eru um 443 talsins og 79 þeirra eru byggðar. Grænland og Færeyjar tilheyra einnig danska ríkjasambandinu, en hafa heimastjórn. Danmörk hefur strandlengju á nær alla kanta, nema í suðri þar sem landið á landamæri að Þýskalandi. Þessi lega gerir Danmörku að tengilið milli meginlands Evrópu og Skandinavíu.

Danmörk hefur temprað sjávarloftslag með svölum sumrum, mildum vetrum og úrkomu allt árið. Veðrið einkennist af miklum vindi og snöggum breytingum. Landið er mjög flatt og hæsti punkturinn, Møllehøj, nær tæplega 170 metrum yfir sjávarmáli. Danmörk er eitt þéttbýlasta land Evrópu og um 30% íbúa búa á Kaupmannahafnarsvæðinu.

Skógar og strandsvæði Danmerkur hafa fjölbreytt lífríki og verndaraðgerðir hafa stuðlað að því að skóglendi landsins hefur aukist. Grænland er hins vegar sérstaklega viðkvæmt fyrir loftslagsbreytingum, þar sem hlýnun getur orðið mun meiri en í suðlægari hlutum heimsins.

Saga

Í upphafi víkingatímans var Danmörku skipt í nokkur minni konungsríki, en fyrir rúmlega þúsund árum sameinaði Haraldur Blátönn þau í eitt konungsríki. Danmörk var síðar um tíma stórveldi á Norðurlöndum. Á 14. öld sameinaði Margrét Valdimarsdóttir Danmörku, Noreg og Svíþjóð í Kalmarsambandinu. Sambandið stóð þar til Gústaf Vasa braut Svíþjóð út úr því og endurreisti sænska konungsríkið árið 1523.

Eftir miðaldir missti Danmörk stór landsvæði. Landið studdi Frakkland í Napóleonsstríðunum, en þegar Napóleon tapaði þurfti Danmörk að láta Noreg af hendi til Svíþjóðar árið 1814. Danmörk hélt þó Íslandi, Grænlandi og Færeyjum. Landið missti síðar hertogadæmi til Þýskalands eftir dansk-þýska stríðið. Danmörk var hlutlaus í fyrri heimsstyrjöldinni, en var hernumin af Þýskalandi í síðari heimsstyrjöldinni. Þýskar hersveitir gáfust upp í Danmörku 5. maí 1945 og landið hefur verið frjálst síðan. Sambandið við Ísland lauk árið 1944.

Vistfræðileg fótspor

4,3

jarðarkúlur Danmörk

Ef hver einasta manneskja á jörðinni ætti að hafa sömu neyslu og meðalmannfjöldi í Danmörk, þá þyrftum við 4,3 jarðar.

Vistfræðileg fótspor

Samfélag og stjórnmál

Danmörk er lýðræðislegt stjórnarskrárbundið konungsríki, svipað og Noregur. Konungurinn hefur ekki raunverulegt pólitískt vald. Friðrik X er nú konungur Danmerkur. Móðir hans, Margrét II, var þjóðhöfðingi frá 1972 þar til hún afsalaði sér krúnunni 14. janúar 2024. Friðrik X er einnig konungur Færeyja og Grænlands, en bæði svæði hafa heimastjórn.

Stjórnarfarið er þingræði. Það þýðir að ríkisstjórnin fer með framkvæmdavaldið en ber ábyrgð gagnvart þinginu, Folketinget. Forsætisráðherra leiðir ríkisstjórnina og kemur úr þeim flokki eða flokkum sem hafa nægan stuðning á þingi til að mynda ríkisstjórn. Mette Frederiksen er nú forsætisráðherra Danmerkur.

Danmörk hefur verið aðili að Sameinuðu þjóðunum frá stofnun þeirra árið 1945, aðili að NATO frá stofnun bandalagsins árið 1949 og aðili að Evrópusambandinu frá 1973. Danmörk hefur vel þróað velferðarkerfi og er meðal þeirra ríkja heims sem eru talin hafa hvað minnsta spillingu og mest jafnrétti. Innflytjenda- og hælisleitendamál hafa verið mikilvæg í dönskum stjórnmálum síðustu ár og landið hefur sett strangari reglur til að draga úr komu flóttafólks.

Lífskjör

4 / 192

HDI-lífskjör Danmörk

Danmörk er númer 4 af 192 löndum á lífskjaralista SÞ (HDI) yfir mannlega þróun.

HDI - Lífskjaralisti Sþ

Hagkerfi og viðskipti

Danmörk er eitt ríkasta land heims. Landið er með blandað hagkerfi, sterkt velferðarkerfi og nýtur góðs af fríverslun innan Evrópusambandsins. Innanlandsmarkaðurinn er lítill og hagkerfið byggir því mikið á utanríkisviðskiptum.

Danskt hagkerfi byggist á opinberri og einkarekinni þjónustu, nútímalegum iðnaði og landbúnaði. Landbúnaður er ekki lengur jafn stór hluti hagkerfisins og áður, en Danmörk flytur meðal annars út svínakjöt, ost, minkaskinn, sultur og bjór. Fiskveiðar skipta einnig máli. Frá 8. áratugnum hefur Danmörk unnið olíu og gas úr Norðursjó og var lengi stærsti olíuframleiðandi Evrópusambandsins.

Árið 2020 var ákveðið að Danmörk myndi hætta nýrri olíuleit og hætta olíuvinnslu alfarið fyrir árið 2050. Þetta er mikilvæg uppfærsla fyrir hagkerfiskaflann, því eldri íslenski textinn fjallar enn um olíu og gas sem hefðbundna atvinnugrein án þess að nefna þessa stefnubreytingu.

Tölfræði

Á þessari síðu er gildi fyrir landið Danmörk fyrir allar mælistikur (frá því ári sem síðast barst). Þú getur auðveldlega borið þessi gildi saman við gildi frá öðru ríki. Sjá vísir