Egyptaland

Landafræði

Egyptaland er land í austanverðri Norður-Afríku. Stærstur hluti landsins er eyðimörk, en Níl rennur í gegnum landið frá suðri til norðurs og myndar frjósöm svæði í annars þurru landslagi. Nær allir íbúar landsins búa meðfram Níl, við Suez-skurðinn eða á stóra óshólmasvæðinu þar sem áin rennur út í Miðjarðarhafið. Í austurhluta landsins er Sínaí-skaginn, sem er fjalllendur og aðskilinn frá meginhluta Egyptalands með Suez-skurðinum.

Loftslagið er heitt og þurrt í mestöllu landinu. Undantekningin er rakara svæðið í norðri við óshólma Nílar. Við strendur landsins kemur nokkur úrkoma, en inni í landi rignir mjög sjaldan.

Níl er lífsgrundvöllur Egyptalands, en hún er líka ein af þeim ám heims sem eru undir hvað mestu álagi. Mengun, stíflugerð og loftslagsbreytingar ógna ánni. Þótt stíflur hafi verið byggðar til að jafna vatnsrennsli er vatnsstaðan í ánni og í uppistöðulónum háð úrkomu og loftslagi á þeim svæðum þar sem Níl á upptök sín. Þetta gerir Egyptaland mjög viðkvæmt fyrir breytingum utan eigin landamæra.

Saga

Egyptaland var miðstöð einnar elstu og áhrifamestu siðmenningar heims. Frá um 3000 fyrir okkar tímatal ríktu egypskir faraóar yfir landinu í meira en 2.000 ár. Á þeim tíma þróuðu Egyptar háþróað samfélag með miklum framförum í tækni, menningu, stjórnmálum, stærðfræði, trúarbrögðum og byggingarlist.

Síðar veikist vald faraóanna og Egyptaland komst undir stjórn annarra stórvelda. Landið var meðal annars stjórnað af Núbíu, Persíu, Makedóníu og Rómaveldi. Á 7. öld komu Arabar með íslam til landsins og frá 16. öld varð Egyptaland hluti af Ottómanveldinu. Frá 1882 til 1922 var landið í reynd undir breskri nýlendustjórn. Egyptaland varð sjálfstætt árið 1922, en áhrif Breta héldu áfram að móta landið lengi eftir það.

Í síðari heimsstyrjöldinni þróaðist Egyptaland í að verða eitt mikilvægasta ríki arabaheimsins. Þjóðernishyggja efldist og áratugirnir eftir stríð einkenndust af átökum við evrópsk stórveldi og nágrannaríkið Ísrael. Árið 2011 neyddu stór mótmæli Hosni Mubarak frá völdum. Uppreisnin var hluti af arabíska vorinu, þar sem fólk í mörgum arabískum ríkjum krafðist meiri lýðræðis og pólitískra réttinda.

Eftir byltinguna 2011 var stjórnmálakerfinu breytt og haldnar voru frjálsar þing- og forsetakosningar. Sú tilraun til lýðræðis varð þó skammvinn. Ný mótmæli leiddu til þess að forsetinn fór frá völdum og herinn tók tímabundið við stjórn landsins. Eftir nýjar kosningar tók núverandi valdakerfi við.

Samfélag og stjórnmál

Egyptaland er lýðveldi með mjög sterkt forsetavald. Forsetinn er þjóðhöfðingi landsins og er kosinn beinni kosningu. Samkvæmt stjórnkerfinu fer löggjafarvaldið með þjóðkjörnu þingi, en forsetinn skipar forsætisráðherra og ríkisstjórn. Í reynd liggur því stór hluti valdsins hjá forsetanum.

Núverandi forseti, Abdel Fattah el-Sisi, hefur styrkt stöðu sína verulega. Hann var svarinn inn til þriðja sex ára kjörtímabils árið 2024 eftir kosningar árið 2023 og á samkvæmt núverandi skipan að geta setið til 2030.

Stjórnmálaflokkar sem byggja á trúarlegum eða þjóðernislegum grunni eru bannaðir. Múslimska bræðralagið, sem hefur verið mikilvæg pólitísk og félagsleg hreyfing í Egyptalandi, er einnig bannað. Trú hefur áfram mikil áhrif á samfélagið, þótt bein áhrif trúar á stjórnmál hafi minnkað. Frá 10. áratugnum hefur trúarleg öfgahyggja orðið sýnilegri og Sínaí-skagi hefur verið miðstöð vaxandi öfgahreyfinga.

Konur eru mjög undirfulltrúaðar á vinnumarkaði, í stjórnmálum og í dómskerfinu. Þær hafa einnig að jafnaði mun lægri tekjur en karlar. Hefðir sem tengjast orðspori fjölskyldunnar hafa enn mikil áhrif í samfélaginu.

Egyptaland var eitt af stofnríkjum Sameinuðu þjóðanna árið 1945 og hefur lengi verið mikilvægt ríki í arabaheiminum og Afríku.

Hagkerfi og viðskipti

Egyptaland er fjölmennasta ríki svæðisins og stærsta hagkerfi Norður-Afríku. Efnahagurinn byggist á landbúnaði, iðnaði, ferðaþjónustu og tekjum af Suez-skurðinum. Landið hefur einnig olíu, þótt olíuauðlindir þess séu minni en í mörgum öðrum arabískum ríkjum. Landbúnaður veitir stórum hluta íbúanna atvinnu og bómullarframleiðsla og textíliðnaður eru mikilvægar atvinnugreinar.

Egyptaland flytur inn mikið af matvælum, meðal annars vegna þess að ræktanlegt land er takmarkað miðað við hraða fólksfjölgun. Ferðaþjónusta hefur lengi verið mikilvæg tekjulind, en pólitískur óstöðugleiki og aukin trúarleg öfgahyggja hafa á tímabilum dregið úr fjölda ferðamanna.

Landið glímir við mikinn mun milli ríkra og fátækra. Um 30% íbúa lifa undir innlendum fátæktarmörkum. Evrópusambandið er stærsti viðskiptaaðili Egyptalands, en innflutningur frá Kína hefur aukist. Innflutningur er mun meiri en útflutningur og helstu innflutningsvörur eru matvæli, vélar og flutningatæki.